ดูบทความ“ปฏิญญาว่าด้วยแนวปฏิบัติของภาคีในทะเลจีนใต้” (DOC) ที่มา ปัญหาและอนาคต

“ปฏิญญาว่าด้วยแนวปฏิบัติของภาคีในทะเลจีนใต้” (DOC) ที่มา ปัญหาและอนาคต

หมวดหมู่: อาเซียน

 

            “ปฏิญญาว่าด้วยแนวปฏิบัติของภาคีในทะเลจีนใต้” (Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea: DOC) เป็นข้อตกลงระหว่างชาติสมาชิกอาเซียนทั้งหมดกับจีนในเรื่องเกี่ยวกับทะเลจีนใต้

ที่มาของ DOC:

            ข้อพิพาททะเลจีนใต้ระหว่างชาติสมาชิกอาเซียนกับจีนเป็นเรื่องเก่าที่มีมานานแล้ว เป็นปัญหาการอ้างสิทธิ์ครอบครองทับซ้อนแล้วตกลงกันไม่ได้ หลายจุดเป็นเกาะแก่ง กลายเป็นประเด็นร้อนแรงเป็นระยะๆ เช่น

            ปี 1978 ฟิลิปปินส์ประกาศเขตเศรษฐกิจจำเพาะ 200 ไมล์ทะเล กินพื้นที่เกาะ Kalayaan ซึ่งเป็นเกาะหนึ่งของหมู่เกาะสแปรตลีย์

            ปี 1988 จีนกับเวียดนามปะทะกันที่แนวปะการังจอห์นสัน (Johnson Reef) ในหมู่เกาะสแปรตลีย์ เรือรบเวียดนามหลายลำถูกจม ลูกเรือกว่า 70 นายเสียชีวิต

            มีนาคม 1995 เรือรบมาเลเซียยิงเรือประมงจีนที่เข้ามาทำประมงในเขตที่มาเลเซียอ้างว่าเป็นของตนในย่านหมู่เกาะสแปรตลีย์

            ฟิลิปปินส์กับจีนเป็นอีกหนึ่งคู่กรณีที่เกิดเหตุพิพาทบ่อย เห็นว่าการที่จีนยึดครองแนวปะการังมิสชีฟ (Mischeif Reef) เมื่อปี 1995 กับ หมู่เกาะปะการังสการ์โบโรห์ (Scarborough Shoal) เมื่อปี 1997 คือการเข้ายึดครองอาณาเขตของฟิลิปปินส์โดยตรง ในปี 1996 เรือรบจีนทำยุทธนาวีกับเรือรบฟิลิปปินส์ที่ Campones Island ต่อมาในปี 1998 ทหารเรือฟิลิปปินส์จับกุมชาวประมงจีนในบริเวณหมู่เกาะปะการังสการ์โบโรห์ นับจากนั้นเป็นต้นมาประเทศที่อ้างสิทธิพยายามหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าทางทหาร แต่ยังเกิดเหตุการณ์ยั่วยุเป็นประจำ

            ต้นปี 2010 เจ้าหน้าที่จีนเห็นว่าการอ้างสิทธิ์เหนือทะเลจีนใต้มีความสำคัญเทียบเท่ากับการอ้างสิทธิ์เหนือทิเบตกับไต้หวัน ชี้ว่าจีนไม่ยอมสูญเสียสิทธิ์อย่างเด็ดขาด 

             ก่อนมี DOC อาเซียนใช้กรอบสนธิสัญญาไมตรีและความร่วมมือในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia: TAC) เป็นแนวทางแก้ปัญหา ต่อมาในปี 1992 ชาติสมาชิกอาเซียนซึ่งขณะนั้นมี 6 ประเทศ (ได้แก่ 5 ประเทศก่อตั้งอาเซียนกับบรูไน) ประกาศปฏิญญา ASEAN Declaration on the South China Sea (Manila Declaration) ที่เอ่ยถึงปัญหาทะเลจีนใต้โดยเฉพาะ เนื้อหาหลักเอ่ยถึงการเคารพเสรีภาพ อธิปไตยของกันและกัน ไว้วางใจกัน การมีผลประโยชน์ร่วมกัน ส่งเสริมพัฒนาเศรษฐกิจ แก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธี ปราศจากการใช้กำลัง มีความยับยั้งชั่งใจ รักษาบรรยากาศที่ดีไว้ เสนอความร่วมมือทางทะเลหลายด้าน เช่น การเดินเรือ การสื่อสาร การักษาสิ่งแวดล้อมทางทะเล การค้นคว้าวิจัย การกู้ภัยทางทะเล ร่วมกันแก้ปัญหาโจรสกัด การลักลอบส่งออกยาเสพติด ยึดหลัก TAC

             ปฏิญญา ASEAN Declaration on the South China Sea เน้นการวางกรอบภายในชาติสมาชิกอาเซียนด้วยกันเอง เพื่อหวังลดความขัดแย้งภายในกลุ่ม ไม่มีผลผูกพันกับจีน

            ด้านรัฐบาลจีนเห็นว่าการแก้ไขควรอาศัยกรอบทวิภาคี พยายามเจรจาเป็นรายประเทศ ที่ผ่านมาจึงไม่ยอมเจรจากับอาเซียน ฝ่ายชาติสมาชิกอาเซียนเห็นว่าเสียเปรียบ จึงเป็นที่มาของ DOC

 

เนื้อหา DOC :

           “ปฏิญญาว่าด้วยแนวปฏิบัติของภาคีในทะเลจีนใต้” (Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea: DOC) ได้รับการลงนามเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2002

            DOC เป็นข้อตกลงร่วมระหว่างชาติสมาชิกอาเซียนทุกประเทศกับจีน เป็นข้อตกลงเพื่อกระชับมิตรภาพและความร่วมมือระหว่าง 2 ฝ่าย เป็นเพื่อนบ้านที่ดีและไว้วางใจต่อกัน ข้อตกลงนี้เอ่ยถึงทะเลจีนใต้ให้เป็นเขตแห่งสันติภาพ มีความมั่นคง ส่งเสริมเศรษฐกิจ สร้างความมั่งคั่งแก่ภูมิภาค หาทางแก้ไขความเห็นต่างและข้อพิพาทโดยสันติวิธี

            รวมความแล้วคือ แนวปฏิบัติระหว่างชาติสมาชิกอาเซียนทั้งหมดกับจีนต่อประเด็นทะเลจีนใต้

            ในการนี้ทุกฝ่ายจะยืดมั่นกฎบัตรสหประชาชาติ อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (United Nations Convention on the Law of the Sea: UNCLOS) สนธิสัญญาไมตรีและความร่วมมือในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia: TAC) หลักกฎหมายระหว่างประเทศอื่นๆ และ “หลัก 5 ประการแห่งการอยู่ร่วมกันโดยสันติ” (Five Principles of Peaceful Co-existence)

            หลัก 5 ประการแห่งการอยู่ร่วมกันโดยสันติ เป็นหลักความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของจีน ประกอบด้วย 1.เคารพในอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของกันและกัน 2.ไม่รุกรานซึ่งกันและกัน 3.ไม่แทรกแซงกิจการภายในของกันและกัน 4.เสมอภาคและร่วมมือกันเพื่อผลประโยชน์ร่วมกัน 5.อยู่ร่วมกันอย่างสันติ

            ทุกฝ่ายยึดมั่นที่จะสร้างความไว้ใจความเชื่อมั่นต่อกัน บนพื้นฐานความเท่าเทียมและเคารพต่อกันและกัน เคารพเสรีภาพการเดินเรือและการบินตาม UNCLOS แก้ไขข้อพิพาทด้วยสันติวิธี ปราศจากการข่มขู่หรือใช้กำลัง ด้วยการหารือฉันมิตร ทุกฝ่ายจะยังยั้งชั่งใจระวังไม่ทำการอันเป็นเหตุยั่วยุ บั่นทอนความมั่นคง

            ในระหว่างยังแก้ข้อพิพาทไม่ได้ สามารถมีความร่วมมือหลายอย่าง เช่น การปกป้องสิ่งแวดล้อมทางทะเล การค้นคว้าวิจัย ความปลอดภัยในการเดินหรือและการติดต่อสื่อสาร การกู้ภัย ต่อต้านอาชญากรข้ามชาติรูปแบบต่างๆ ต่อต้านโจรสลัด

            โดยสรุปแล้ว ความสำคัญของ "ปฏิญญาว่าด้วยแนวปฏิบัติของภาคีในทะเลจีนใต้” (DOC) คือจีนกับชาติสมาชิกอาเซียนทั้งหมดตกลงที่จะแก้ปัญหาข้อพิพาททะเลจีนใต้โดยสันติวิธี ด้วยการปรึกษาหารือฉันมิตร หลีกเลี่ยงเผชิญหน้าด้วยกำลังทหาร ยึดมั่นหลักกฎหมายระหว่างประเทศ รวมทั้ง 1982 UN Convention on the Law of the Sea ทั้งยังระบุให้มีการร่วมพัฒนา เพื่อประโยชน์ร่วมกันโดยที่ยังไม่ต้องคำนึงถึงอธิปไตย

 

ปัญหาของ DOC:

            ในความตั้งใจแต่แรก อาเซียนต้องการใช้คำว่า “แนวปฏิบัติในทะเลจีนใต้” (Code of Conduct on South China Sea: COC) ซึ่งหมายถึงหลักปฏิบัติที่มีผลผูกมัด แต่จีนขอให้ใช้คำว่า Declaration on the Conduct (DOC) แทน เป็นแนวปฏิบัติที่ไม่มีผลผูกมัด ไม่มีผลทางกฎหมาย

            ทุกวันนี้ปัญหาของ DOC ยังคงวนเวียนอยู่กับเรื่องเดิมๆ คือไม่มีอำนาจบังคับใช้ ดังนั้น การจะปฏิบัติตามหรือไม่เป็นเรื่องของความสมัครใจ

             นอกจากปัญหาเรื่องการบังคับใช้แล้ว อีกปัญหาหนึ่งคือเรื่องการตีความ

            เช่น DOC ไม่ได้เอ่ยถึงการสร้างสิ่งปลูกสร้างบนเกาะแก่งต่างๆ ครั้งหนึ่งฟิลิปปินส์เคยพยายามบรรจุเรื่องนี้ในการเจรจา แต่จีนไม่เห็นด้วย เรื่องจึงตกไป ซึ่งเท่ากับว่าประเด็นที่ฟิลิปปินส์เห็นว่าเป็นปัญหานั้นไม่ไดรับการแก้ไขตามกรอบ DOC

            เพื่อป้องกันปัญหาตีความ จึงมีการจัดทำ “แนวทางปฏิบัติ DOC” (Guidelines for the implementation of the DOC) และหวังว่าที่จะสุดแล้วจะพัฒนาเป็น COC (ล่าสุดคือจีนกับอาเซียนบรรลุข้อตกลงกรอบเจรจา COC)

            ฝ่ายจีนพูดอยู่เสมอว่าพยายามสุดกำลังที่จะปฏิบัติตาม DOC อย่างสมบูรณ์ร่วมกับชาติสมาชิกอาเซียน และเห็นว่าจะดำเนินตาม DOC อย่างเป็นขั้นเป็นตอนด้วยฉันทามติกับอาเซียน

           

            ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดทุกวันนี้พิสูจน์แล้วว่า ข้อตกลงที่มีอยู่ไม่ว่าจะเป็น TAC, DOC กลไกอาเซียนทั้งหลาย เช่น ARF ไม่อาจห้ามจีนเพิ่มสิ่งปลูกสร้างบนเกาะแก่งต่างๆ ซึ่งเท่ากับยังคงละเมิดอธิปไตยชาติสมาชิกอาเซียน

           ในที่ประชุมอันเกี่ยวเนื่องกับอาเซียน เช่น การประชุมอาเซียนว่าด้วยความร่วมมือด้านการเมืองและความมั่นคงในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก (ASEAN Regional Forum: ARF) และการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียน (ASEAN Ministerial Meeting: AMM) สมาชิกอาเซียนบางประเทศ เช่น ฟิลิปปินส์พยายามหาแรงสนับสนุนจัดทำ “แนวปฏิบัติ” (COC) แม้มีความคืบหน้าแต่ไม่ได้ข้อสรุปเสียที

            ทุกวันนี้จึงยังใช้ DOC

 

            ถ้ามองเชิงบวก นับจากเริ่มใช้ DOC เมื่อปี 2002 ปฏิญญาฉบับนี้ให้ประโยชน์มากมาย เพราะช่วยผ่อนคลายบรรยากาศตึงเครียด ทำให้ทุกฝ่ายต้องยับยั้งชั่งใจ ลดความขัดแย้งระหว่างชาติสมาชิกอาเซียน จีนกับประชาคมอาเซียนมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดมากขึ้นทุกที ต่างฝ่ายต่างได้ประโยชน์จากความร่วมมือระหว่างกัน ปัญหาทะเลจีนใต้เป็นข้อพิพาทหนึ่งที่ไม่อาจละเลย แต่ไม่ควรนำข้อพิพาทนี้หักล้างความสัมพันธ์กับจีน จีนอาจมีพฤติกรรมบางอย่างที่ขัดผลประโยชน์ชาติสมาชิก แต่ผลประโยชน์อื่นๆ ที่ได้นั้นมีความจำเป็นอย่างยิ่ง

            ถ้าย้อนมองตั้งแต่ยังไม่มีข้อตกลงใด ข้อพิพาททะเลจีนใต้เคยทำให้เกิดการปะทะมาแล้วหลายครั้ง รวมทั้งสมาชิกอาเซียนด้วยกันเอง การมี DOC ช่วยให้ชาติสมาชิกต้องประกาศจุดยืนร่วม ไม่มีใครได้ทุกอย่างที่ต้องการ ที่ได้จริงๆ คือบรรยากาศแห่งสันติภาพ แสวงหาความร่วมมือมากกว่าที่จะพูดถึงแต่ความขัดแย้ง

            ก้าวต่อไปคือการเปลี่ยนจาก DOC เป็น COC ส่วนจะต้องใช้เวลาอีกกี่ปีนั้นยากจะคำตอบ เพราะต้องอาศัยฉันทามติของทุกฝ่าย รวมทั้งจีน

11 สิงหาคม 2017

ชาญชัย คุ้มปัญญา

-----------------------

 บรรณานุกรม:

  1. กิตติ ประเสริฐสุข. (2555). คอลัมน์ ASEAN Insight: ทะเลจีนใต้ไม่เคยหลับ. Retrieved form http://pr.trf.or.th/index.php?option=com_content&view=article&id=1045:-asean-insight--&catid=76:asean-insight-&Itemid=100
  2. Acharya, Amitav. (2009). Constructing a Security Community in Southeast Asia: ASEAN and the Problem of Regional Order (2nd Ed.). Oxon: Routledge.
  3. ASEAN. (2012. October 17). Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea. Retrieved from http://asean.org/?static_post=declaration-on-the-conduct-of-parties-in-the-south-china-sea-2
  4. China-Asean ties not affected by South China Sea issue. (2013. July 1). Borneo Bulletin Online. Retrieved from http://borneobulletin.brunei-online.com.bn/index.php/2013/07/01/china-asean-ties-not-affected-by-south-china-sea-issue/
  5. Dosch, Jörn. (2013, May 14). The Spratly Islands Dispute: Order-Building on China’s terms? Retrieved from http://hir.harvard.edu/the-spratly-islands-dispute-order-building-on-china-s-terms
  6. Kementerian Luar Negeri Republik Indonesia. (1992, July 22). ASEAN Declaration on the South China Sea. Retrieved from http://treaty.kemlu.go.id/uploads-pub/5167_ASEAN-1992-0075.pdf
  7. Xi pledges China will never seek hegemony. (2014, June 30). China Daily. Retrieved from http://english.peopledaily.com.cn/n/2014/0630/c90883-8748212.html

-----------------------------

26 กันยายน 2561

ผู้ชม 4170 ครั้ง

Engine by shopup.com